NRC 11 maart 2006
Jeroen de Rijke (1970-2006)
Perfectionistische denker in beelden
Door onze redacteur Sandra Smallenburg
AMSTERDAM, 11 MAART. Hij stond pas aan het begin van een glansrijke carrière. Zijn films werden opgepikt door
internationale musea, waaronder Tate Modern in Londen. En vorig jaar mocht hij, als helft van het kunstenaarsduo
De Rijke/ De Rooij, Nederland vertegenwoordigen op de Biennale van Venetië. Nu is gebleken dat die
tentoonstelling de bekroning van zijn oeuvre is geweest. Gisteren werd bekend dat Jeroen de Rijke (Brouwershaven,
1970) op reis door Ghana is overleden. Hij is vermoedelijk twee weken geleden gestorven aan een hartstilstand.
Jeroen de Rijke studeerde begin jaren negentig samen met Willem de Rooij aan de Rietveld Academie in
Amsterdam. De twee vormden sinds 1994 een succesvol duo, verbleven samen aan de Rijksakademie, maar
produceerden ook onafhankelijk van elkaar werk. "We hadden net drie maanden pauze gehad", vertelde Willem de
Rooij (1969) gisteren telefonisch vanuit Los Angeles. "Jeroen had een heerlijke tijd in Ghana, en ik was me hier in
Amerika aan het opladen. We zouden elkaar eind deze maand in Berlijn ontmoeten. Daar konden we dankzij een
DAAD-stipendium een jaar gaan werken. We zaten vol met plannen."
'Een symbiose', noemt curator Martijn van Nieuwenhuyzen de samenwerking tussen De Rijke en De Rooij. Hij
volgde hen vanaf het begin, en bracht hun werken naar het ICA in Londen en naar Venetië. "Het was tussen hen een
heen en weer gaan van ideeën. Jeroen was sterk visueel ingesteld, een 'denker in beelden', en uiterst kritisch op
het gebruik van beeld. Hij was een intense, genereuze persoonlijkheid."
De verstilde, contemplatieve films van De Rijke/ De Rooij, gedraaid op 16 of 35 mm, werden door de kunstwereld
direct goed ontvangen. Veel van hun werken bestonden uit minutenlange statische opnames van landschappen of
interieurs waarin nauwelijks iets bewoog. Zo bood Of Three Men (1998) tien minuten lang zicht op het verglijdende
licht in een kerk, en toonde Bantar Gebang (2000) de zonsopgang boven een vuilnisbelt in Bekasi, West-Java. Dit
werk werd een internationaal succes.
De filmwerken, waaraan ze soms wel een jaar werkten, werden altijd op groot formaat geprojecteerd - op de muur,
nooit op een monitor - en op gezette tijden vertoond, zodat het publiek er niet zomaar middenin kon vallen. Op de
Biennale van Venetië was hun presentatie zo zorgvuldig dat ze bijvoorbeeld de breedte van de projectiekamer
hadden afgestemd op de maatvoering van het Rietveld-paviljoen.
Met Mandarin Ducks, de 36 minuten durende film die het duo in Venetië vertoonde, leken De Rijke en De Rooij een
nieuwe weg in te slaan. De film was verhalend en bevatte zelfs dialogen van bekende acteurs als Cas Enklaar en
Annemarie Oster. "Het moest anders", zei Jeroen de Rijke bij de opening van de biënnale. "Kunst is grenzen
verleggen en er overheen gaan", zei hij ook. De Rijke en De Rooij hadden er bewust voor gekozen het experiment op
te zoeken. Als 35-jarigen waren ze nog niet toe aan een midlife-overzicht, vonden ze toen.
Terug naar De Rijke en De Rooij